بازی با مرگ در سطلهای زباله: بررسی تخصصی خطرات پزشکی زباله گردی برای کودکان
در اعماق سطلهای خاکستری شهر، دنیایی پنهان و خطرناک وجود دارد. وقتی کودکی تا کمر در سطل زباله خم میشود تا پلاستیک یا مقوا پیدا کند، تنها با بوی بد و آلودگی سطحی روبرو نیست. او وارد میدان جنگی میشود که سلاحهایش نامرئی اما مرگبارند. خطرات زباله گردی برای کودکان بسیار فراتر از کثیفی لباسهاست؛ صحبت از تیغهای برنده، شیشههای شکسته و از همه ترسناکتر، زبالههای بیمارستانی و عفونی است که میتواند آینده یک کودک را نابود کند.
پزشکان متخصص عفونی بارها هشدار دادهاند که سطلهای زباله شهری، کانون انتشار خطرناکترین پاتوژنها هستند.
سرنگهای آلوده؛ قاتلان خاموش در کیسههای زباله
یکی از بزرگترین کابوسهای فعالان حقوق کودک و کادر درمان، وجود «پسماندهای تیز و برنده» در زبالههای عادی است. متأسفانه فرهنگ تفکیک زباله در مبدأ هنوز فراگیر نشده است. شهروندان یا معتادان متجاهر، سرنگهای مصرفشده، تیغهای اصلاح و شیشههای شکسته را در کیسههای معمولی میاندازند.
وقتی دست کودک – که اغلب بدون دستکش محافظ است – وارد کیسه زباله میشود تا آن را پاره کند، احتمال وقوع حادثه نیدل استیک (Needle Stick) یا فرو رفتن سوزن بسیار بالاست. خطرات زباله گردی برای کودکان در این لحظه به اوج میرسد؛ زیرا یک سرنگ آلوده میتواند ناقل ویروس HIV (ایدز)، هپاتیت B و هپاتیت C باشد. این کودکان اغلب دسترسی به درمانهای فوری «پروفیلاکسی» (پیشگیری پس از مواجهه) ندارند و بیماری به صورت خاموش در بدنشان پیشروی میکند.
کزاز، سالک و بیماریهای پوستی
تهدیدات تنها به ویروسها ختم نمیشود. باکتری «کلستریدیوم تتانی» که عامل بیماری کشنده کزاز است، در خاک، گرد و غبار و فلزات زنگزده (مثل قوطی کنسروهای تیز) به وفور یافت میشود. یک بریدگی ساده در حین تفکیک زباله، اگر با واکسیناسیون همراه نباشد، میتواند منجر به اسپاسمهای عضلانی مرگبار شود.
علاوه بر این، محیط مرطوب و آلوده زبالهها، محل زندگی انگلها و حشراتی است که ناقل بیماری «سالک» و «گال» هستند. بسیاری از کودکان زبالهگرد دچار زخمهای مزمن پوستی، قارچهای شدید بین انگشتان و عفونتهای چشمی هستند که ناشی از تماس دست آلوده با صورت است.
تنفس سموم و آسیبهای ریوی
خطرات زباله گردی برای کودکان تنها لمسی نیست، بلکه تنفسی هم هست. این کودکان ساعات طولانی سر خود را داخل مخازنی میکنند که گازهای ناشی از تخمیر زباله (مانند متان و سولفید هیدروژن) در آن جمع شده است. استنشاق این گازها و همچنین گرد و غبار سمی، باعث آسم، آلرژیهای شدید ریوی و در درازمدت سرطان ریه میشود.
نجات جان این کودکان نیازمند اقدامات فوری است: ممنوعیت مطلق کار کودک در بخش پسماند، نظارت بر پیمانکاران شهرداری و البته آموزش شهروندان برای تفکیک زبالههای تیز و برنده. سازمانهای بهداشتی نقش کلیدی در واکسیناسیون رایگان این قشر دارند.
سوالات متداول
۱. خطرناکترین بیماری برای کودکان زبالهگرد چیست؟
از نظر سرعت انتقال و مرگباری، هپاتیت B و C و کزاز خطرناکترین هستند. ایدز نیز خطر مهمی است اما احتمال انتقال آن کمی پایینتر از هپاتیت است.
۲. چرا استفاده از دستکش هم ایمنی کامل ایجاد نمیکند؟
اولاً اکثر این کودکان دستکش ندارند. ثانیاً دستکشهای پلاستیکی یا پارچهای معمولی در برابر سوزن سرنگ یا لبه تیز شیشه مقاوم نیستند و پاره میشوند.
۳. آیا این کودکان واکسینه میشوند؟
اغلب خیر. چون بسیاری از آنها کودکان مهاجر بدون شناسنامه هستند یا خانوادههایشان آگاهی کافی ندارند، واکسنهای ضروری (به جز فلج اطفال) را دریافت نمیکنند.
