خطر اعتیاد، بیصدا به کمین نوجوانان نشسته است؛ وضعیتی که اگر با نادیده گرفتن تغییرات رفتاری همراه شود، به فاجعهای جبرانناپذیر در قلب خانواده منجر خواهد میشود.
بسیاری از نوجوانها فکر میکنند یک بار امتحان کردن مواد چیزی را تغییر نمیدهد، اما واقعیت این است که مسیر اعتیاد معمولاً از همین نقطههای کوچک شروع میشود.
کارشناس ارشد روانشناسی بالینی درباره دلایل گرایش نوجوانان به مواد میگوید؛ موضوعی که امروز به یکی از نگرانیهای جدی در حوزه آسیبهای اجتماعی تبدیل شده است.
زکیه سادات مسعودی افزود: دوران نوجوانی، یکی از حساسترین مراحل زندگی است؛ دورانی که نقش دوستان، خانواده و محیط، بیش از هر زمان دیگری در شکلگیری شخصیت و تصمیمهای نوجوان اثرگذار است.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین عوامل خطر، دوستان و همسالان هستند. نوجوانی که اعتماد به نفس پایین و مهارت «نه گفتن» را نیاموخته باشد، در برابر پیشنهاد مصرف مواد یا رفتارهای پرخطر، آسیبپذیرتر است.
مسعودی ادامه داد: در کنار آن، خانواده مهمترین نقش را در پیشگیری از اعتیاد دارد. اگر فضای خانه پرتنش باشد، والدین مدام با یکدیگر اختلاف داشته باشند یا ارتباط عاطفی مناسبی با فرزندشان برقرار نکنند، احتمال گرایش نوجوان به رفتارهای پرخطر افزایش مییابد. در پسران، ارتباط صمیمانه و مؤثر با پدر و در دختران ارتباط صمیمانه با مادر، میتواند نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی داشته باشد.
این روانشناس رابطه والدین و نوجوان را به یک طناب ارتباطی درون تونل نوجوانی تشبیه کرد و گفت: یک سر طناب در دست نوجوان و سر دیگر در دست والدین است. اگر این طناب بر اثر رفتارهای نادرست پاره شود، نوجوان ممکن است برای فرار از مشکلات، به سمت راههای نادرستی مانند مصرف مواد مخدر یا روانگردانها کشیده شود.
مسعودی با اشاره به رفتارهایی که این ارتباط را تضعیف میکند، ادامه داد: تهدید کردن مداوم نوجوان، تحقیر یا سرزنش او، بهویژه در جمع، توهین و بیاحترامی، ایرادگیری و انتقادهای پیدرپی، مقایسه کردن با دیگران و نادیده گرفتن احساسات و نیازهای نوجوان از جمله رفتارهایی است که موجب تضعیف ارتباط والدین با نوجوان میشود.
وی افزود: از سوی دیگر، بیانگیزگی نسبت به درس، کار یا آینده، احساس تنهایی، نداشتن هدف و مهارتهای مقابله با استرس نیز میتواند زمینهساز گرایش به مواد باشد.
کارشناس بالینی معتقد است، دسترسی آسان، قیمت پایین و فراوانی مواد مخدر و روانگردانها، احتمال مصرف را افزایش میدهد؛ اما تأکید میکند که مهمترین عامل محافظتکننده، همچنان خانواده است.
وی عنوان کرد: قویترین سد در برابر اعتیاد، رابطه سالم و صمیمانه والدین با یکدیگر و با فرزندشان است. نوجوانی که در خانه احساس امنیت، احترام و شنیده شدن داشته باشد، در برابر آسیبهای اجتماعی مقاومتر خواهد بود.
