کودکان کار در مشهد دیگر تنها تصویری آشنا در چهارراهها و معابر پرتردد شهر نیستند، پشت هر کودک مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی قرار دارد که او را از فضای طبیعی کودکی دور کرده و به محیط کار سوق داده است. اگرچه ساماندهی این کودکان سالهاست در دستورکار دستگاههای مختلف قرار دارد، اما تداوم حضور آنها در خیابان نشان میدهد که مسئله صرفا با جمعآوری و انتقال کودکان به مراکز حمایتی حل نمیشود و ریشههای اقتصادی و اجتماعی آن نیازمند مداخلهای چندلایه است.
در همین زمینه رئیس اداره فوریتهای اجتماعی، پیشگیری و بازتوانی اعتیاد بهزیستی خراسان رضوی با اشاره به نقش شرایط اقتصادی و اجتماعی در شکلگیری پدیده کودکان کار، اظهار کرد: بخش عمدهای از کار کودکان به وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانوادهها بازمیگردد و برخی خانوادهها ممکن است برای تأمین درآمد از تمام ظرفیتهای موجود خود استفاده کنند. در این میان کودکان بهدلیل برانگیختن احساسات عاطفی مردم و تمایل بیشتر جامعه به کمک به آنها در معرض استفاده یا سوءاستفاده قرار میگیرند.
غلامحسین حقدادی افزود: این نگاه نشان میدهد که حضور کودک در خیابان را نمیتوان صرفا یک مسئله فردی یا خانوادگی دانست، کودک کار در بسیاری از موارد محصول زنجیرهای از مسائل است. از کاهش توان اقتصادی خانواده و فقر گرفته تا آسیبهای اجتماعی، ضعف حمایتهای اجتماعی و گاه بهرهکشی از کودکان با هدف کسب درآمد؛ بنابراین هر سیاستی که تنها بر جمعآوری کودک از خیابان تمرکز کند، بدون آنکه وضعیت خانواده و علت حضور کودک در محیط کار را بررسی کند، در بهترین حالت میتواند مداخلهای کوتاهمدت باشد.
شناسایی ۱۷۰ کودک کار
وی افزود: از ابتدای امسال حدود ۱۷۰کودک کار و خیابان شناسایی و به بهزیستی ارجاع شدهاند. این آمار نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی نداشته است و نکته جالب توجه در این میان، تداوم شناسایی کودکانی است که بخشی از آنها پیشتر نیز در چرخه خدمات حمایتی قرار گرفتهاند.
حدود ۲۰درصد کودکان شناساییشده از اتباع هستند، سهمی که نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته است. در سالهای گذشته بخش زیادی از کودکان کار و خیابان را اتباع تشکیل میدادند، اما در حال حاضر این وضعیت تغییر کرده است.
از مجموع کودکان شناساییشده، حدود ۷۵درصد برای نخستینبار شناسایی شدهاند و حدود ۲۵درصد نیز کودکانی بودهاند که در سالهای گذشته سابقه شناسایی داشته و دوباره به چرخه خدمات حمایتی بازگشتهاند. همین سهم قابل توجه بازگشت، یکی از مهمترین نشانههای پیچیدگی مسئله است، زیرا نشان میدهد خروج کودک از خیابان لزوما بهمعنای حلشدن مسئله نیست.
خانواده، حلقه نجات کودکان کار
وی تصریح کرد: بهزیستی در سیاستهای حمایتی خود تلاش دارد به جای نگهداری طولانیمدت کودکان، خانواده را به محور اصلی فرایند حمایت تبدیل کند. برهمیناساس توانمندسازی خانواده و بازگرداندن کودک به محیط خانوادگی، یکی از اهداف اصلی مداخلات این سازمان است.
در عملکرد ششماهه نخست امسال ۳۴کودک به مراکز حمایتی معرفی شدهاند تا زیرپوشش خدمات حمایتی قرار گیرند. حدود یکسوم این کودکان نیز پس از مداخلات انجامشده به کانون خانوادههای خود بازگشتهاند و فرایند توانمندسازی خانواده دنبال شده است. مسئله کودک کار را نمیتوان از وضعیت خانواده جدا کرد، اگر خانواده همچنان با مشکلات معیشتی، بیکاری یا آسیبهای اجتماعی مواجه باشد، احتمال بازگشت کودک به خیابان وجود دارد.
به همین دلیل، حمایت مؤثر از کودک باید همزمان با تقویت ظرفیت اقتصادی و اجتماعی خانواده انجام شود. یکی از مهمترین پیامدهای حضور کودکان در محیط کار آسیب به فرایند تحصیل است، کودکانی که ساعات زیادی از روز را در خیابان یا محیطهای کاری سپری میکنند، در معرض افت تحصیلی، ترک تحصیل و درنهایت بازماندگی از آموزش قرار دارند.
کودکان کار از چهارراه تا نیمکت مدرسه
رئیس اداره فوریتهای اجتماعی، پیشگیری و بازتوانی اعتیاد بهزیستی خراسان رضوی گفت: در شش ماه اخیر چهار کودک که از چرخه تحصیل خارج شده بودند، شناسایی و با اقدامات انجامشده به مدرسه بازگردانده شدهاند. همچنین تحصیل کودکانی که در مراکز اقامتی بهزیستی نگهداری میشوند پیگیری میشود.
این بخش از اقدامات حمایتی اهمیت ویژهای دارد، زیرا آموزش یکی از مؤثرترین ابزارهای پیشگیری از تداوم چرخه فقر و آسیب اجتماعی است. بازگرداندن کودک به مدرسه، تنها حل یک مسئله آموزشی نیست بلکه میتواند از تثبیت کار کودک، ورود زودهنگام به بازار کار و بازتولید آسیب در نسل بعد جلوگیری کند.
