اصل احترام به کرامت انساني در مواجهه با آسيب پذيري کودکان از ابعاد گوناگون، اسباب توجه به معيارهاي قانوني چون
کنوانسيون حقوق کودک) CRC (مصوب 20 نوامبر ،1989 که متضمن حفظ منزلت ذاتي، ارتقاي سطح کيفي رشد و تعالي
کودکان )اشخاص زير ۱8 سال ( ، به عنوان دستاورد عيني و ترميمي منشور سازمان ملل متحد است، بيش از پيش فراهم خواهد کر د .
مطابق با تبصره يک مادۀ 1210 قانون مدني، سن بلوغ براي دختران و پسران به ترتيب ۹ و 15سال تمام قمري تعيين
شده است. استثمار کودکان کار بدون توجه به شرايط جسمي و هيجانات آنان موجب شده تا نهادهاي بين المللي حامي کودک، از جمله يونيسف، با ورود ويژه به اين عرصه، از مخاطرات سوء فردي، خانوادگي و اجتماعي آنان بکاهند. ازاين رو برنامه ريزي منسجم در جهت پيشگيري از بزه ديدگي کودکان در کليه کشورها، در دهه هاي اخير در دستور کار قرار گرفته است.
قانونگذار کشور ما در راستاي تحقق اهداف عدالت ترميمي در قانون حمايت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ،1399
سازمان بهزيستي را در کنار هشت دستگاه، متولي اصلي ايجاد زيرساخت هاي قانوني نسبت به کودکان در معرض آسيب
تعيين کرده است.بررسيها حاکي از آن است که بزه ديدگي کودکان کار، اغلب ناشي از کارکردهاي نامطلوب والدين، اقوام يا فعاليتهاي سازمان يافته گروههاي خاص براي کسب منفعت صورت ميگيرد.
لذا در اين پژوهش، راهکارهاي برونرفت از اين وضعيت انفعالي با در نظر گرفتن آيين نامه اجرايي مادۀ 6 قانون حمايت از اطفال و نوجوانان مصوب 1400/03/30 هيئت وزيران، در راستاي حمايتهاي حاکميتي و مدني از بزهديدگي کودکان کار ارائه شده است.
ادبیات و چارچوبهاي نظري
آسيب هاي ناشي از حضور کودکان کار در محيطهاي آسيب زا در سنوات اخير در کشور ما، با درنظر گرفتن شاخصه هاي
فرهنگي و اقتصادي ، از موضوعات پيچيدۀ اجتماعي است که عوامل گوناگوني در بروز و ظهور پديدۀ بزه ديدگي نسبت به
اين قشر حساس بنا به ساختارهاي خانوادگي و اجتماعي اثرگذار است. تبيين مفاهيم، ويژگيها، نهادهاي متولي و
رويکردهاي تخصصي درعرصۀ بزه ديدگي کودکان کار در کنار نقش قانونگذار با ضمانتهاي اجرايي کارآمد، از اولويت ويژه اي برخوردار است که به تفصيل در اين پژوهش تبيين ميشود.
کودکان کار
کودکان کار بنا به مؤلفه هايي فردي، خانوادگي، فرهنگي و اقتصادي از تعاريف گوناگوني برخوردارند، ليکن قدرمتيقن، حضور کودکان زير ۱8 سال در زمان و مکان غيراستاندارد بنا به آسيبهاي عملکردي_محيطي مورد توجه است.
يونيسف کودکان را بنا به شاخصه هايي چون کار تمام وقت، فشار نامناسب جسمي و رواني، کار خياباني با شرايط نامطلوب، دستمزد پايين، محروميتهاي تحصيلي و انواع بهره کشي تعريف کرده است.
در اين راستا کودکان را به کودکان درآمدزا به منظور تأمين منافع مالي خانواده و نيز کودکان بي خانمان، بي سرپرست يا بدسرپرست، براي تأمين نيازهاي اوليه از جمله رفع گرسنگي و سرپناه امن ميتوان تقسيم بندي کرد. مادۀ 1173 قانون مدني و مادۀ 6 قانون حمايت از کودکان بي سرپرست و بدسرپرست مصوب سال 1392 اوصاف سرپرستان فاقد صلاحيت والدگري را اعتياد زيان آور به الکل و مواد مخدر، قمار، اشتهار به فساد اخلاقي، سوءاستفاده يا واداشتن او به مشاغل ضداخلاقي، تکديگري، قاچاق، ابتلاي سرپرست به بيماريهاي رواني و ايراد ضرب و جرح خارج از حد متعارف تبيين کرده است که نقش بسزايي در تحقق بزه ديدگي کودکان کار ايفا مي کنند.
