در مورد کودکان کار در این سالها، راهکار اصلی معمولاً محدود به طرحهای جمعآوری بوده یعنی جمع کردن بچهها از سطح چهارراهها تا شهر برای مدتی مرتبتر به نظر برسد اما در جلسات اخیر مدیریت استان کرمان، رویکرد متفاوتی مطرح شده است.
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، صراحتاً میگوید با برخوردهای کوتاه مدت و جمعآوری مقطعی، مشکلی حل نمیشود. وی تأکید دارد که باید از معضلانگاری عبور کرد و به فکر ریشههای اقتصادی و خانوادگی این کودکان بود.
آنطور که برآیند صحبتهای چند روز اخیر در جلسات استان نشان میدهد، مسئولان کرمانی به دنبال تدوین یک برنامه جامع هستند که در آن وظایف هر دستگاه از بهزیستی تا شهرداری و فنیوحرفهای دقیقاً مشخص شود تا به جای مسکنهای کوتاهمدت، گامهای اجراییتری برداشته شود.
عبور از برخوردهای مقطعی
چند روز پیش در شورای اجتماعی استان کرمان و همزمان با آغاز هفته بهزیستی، محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، از همین زاویه به موضوع نگاه کرد.
وی گفت: نباید کودکان خیابانی را صرفاً یک معضل دانست و فقط برای مقابله با آن تصمیم گرفت. به گفته او، باید دید چه شرایطی این کودکان را به خیابان میکشاند و چه عواملی باعث میشود دوباره در همان چرخه بمانند.
طالبی تأکید کرد: لازم است با توجه به شرایط استان، مطالعهای جامع درباره کودکان خیابانی انجام و سازوکارهای لازم برای مدیریت این موضوع تدوین شود. وی همچنین بر شناسایی خلأهای قانونی و اصلاح آنها تأکید کرد و گفت که در صورت نیاز، باید سازوکارهای استانی برای رفع این خلأها تدوین و برخی موارد هم در شوراهای مرتبط از جمله شورای تأمین یا سایر مراجع تصمیمگیری تصویب شود تا هماهنگی لازم میان دستگاهها شکل بگیرد.
استاندار کرمان در بخش دیگری از سخنانش، تفاوت برخورد با کودکان خیابانی و معتادان متجاهر را هم روشن کرد. طالبی گفت که در مورد معتادان متجاهر، پس از راهاندازی دهکده امید و زندگی، جمعآوری آنها بدون هیچگونه مماشات دنبال خواهد شد، اما در مورد کودکان خیابانی نمیتوان با همان شیوه عمل کرد و باید موضوع با دقت و عمق بیشتری بررسی شود.
برنامهای که نباید روی کاغذ بماند
نکته مهم در حرفهای طالبی این بود که موضوع را فقط به بهزیستی یا یک دستگاه خاص محدود نکرد. به گفته او، در برنامه جامع مدیریت کودکان خیابانی باید وظایف و مسئولیت همه دستگاههای مرتبط از جمله بهزیستی، شهرداری، مراکز آموزش فنی و حرفهای، دفتر اتباع و سایر نهادهای مسئول بهطور دقیق مشخص شود تا هر دستگاه بر اساس مسئولیت خود عمل کند.
این نگاه، اگرچه تازه نیست، اما در کرمان میتواند نقطه شروع مهمی باشد؛ چون تجربه استان در سالهای گذشته نشان داده که برنامههای کلی و بدون تقسیم کار مشخص، معمولاً به نتیجه ملموس نمیرسند. در چنین موضوعی، اگر مسئولیتها شفاف نباشد، هر دستگاهی توپ را به زمین دیگری میاندازد و نتیجه، همان چیزی میشود که سالها در خیابان دیده شده است.
طالبی در ادامه به بُعد خانوادگی ماجرا هم اشاره کرد و گفت در برخی موارد، کودک کار تنها تأمینکننده معاش خانوادهای است که با مشکلات جدی اقتصادی و بیماری والدین روبهروست. این جمله، در واقع خلاصه همان چیزی است که بسیاری از کارشناسان اجتماعی سالهاست بر آن تأکید میکنند که کودک کار را نمیشود فقط در خیابان دید؛ باید خانه، معیشت، مهاجرت، بیکاری، ترک تحصیل و حتی سلامت والدین را هم در کنار هم دید.
ارقام و برنامههای محلهمحور
در همان نشست، مجید زنداقطاعی، مدیرکل دفتر امور اجتماعی استانداری کرمان، با تمرکز بر جزییات اجرایی، از اقداماتی گفت که قرار است از دل محلات پیش برود. او خواستار بازنگری در قراردادهای مدیریت پسماند و جلوگیری از بهکارگیری کودکان در فرآیند جمعآوری پسماند شد؛ موضوعی که در کرمان فقط یک هشدار معمولی نیست که بشنویم و از کنار ان رد شویم، بلکه بهنوعی به یکی از نقاط حساس کار کودک در شهر تبدیل شده است.
زنداقطاعی گفت که حدود ۹۰ درصد کودکان کار استان را اتباع تشکیل میدهند. این آمار، فارغ از هر تحلیل دیگری، نشان میدهد که مدیریت این پدیده در کرمان بدون توجه به ابعاد اتباع، جابهجایی جمعیت و سازوکارهای معیشتی خانوادهها قطعا ناقص خواهد بود.
وی همچنین از تأمین ساختمان مرکز شوق زندگی خبر داد و گفت که با راهاندازی این مرکز، اقدامات مؤثری در حوزه کاهش آسیبهای اجتماعی انجام خواهد شد. مرکز شوق زندگی، اگر با نیروی انسانی متخصص و هماهنگی بین دستگاهی همراه شود، میتواند از آن مراکزی باشد که بهجای موازیکاری، مسیر مداخله را متمرکزتر کند؛ همان چیزی که در بسیاری از استانها بهعنوان حلقه مفقوده مدیریت آسیبهای اجتماعی شناخته میشود.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی استانداری کرمان همچنین از طرح مدیریت محلهمحور گفت و توضیح داد که تاکنون در ۲۵ شهرستان استان،یکهزارو ۵۴۵ شورای پیشرفت محله تشکیل شده است؛ از این تعداد، یکهزارو ۹ شورا در محلات روستایی و ۵۳۶ شورا در محلات شهری فعالیت میکنند. به گفته او، در قالب این شوراها، طرح همیار انرژی با هدف مدیریت مصرف انرژی و برنامههای ارتقای سلامت روان با همکاری سپاه و بسیج و با استقرار تیمهای سیار در محلات در حال اجراست.
زنداقطاعی از مدیران دستگاههای اجرایی هم خواست از ظرفیت شورای پیشرفت محلات، بهویژه در حوزه خدماترسانی، فرهنگسازی و آموزش، استفاده حداکثری کنند. این بخش از سخنان او نشان میدهد که استان میخواهد از ظرفیتهای محلی برای مداخله اجتماعی استفاده کند؛ رویکردی که در ادبیات علمیِ کار اجتماعی هم از آن بهعنوان مداخله مبتنی بر جامعه محلی یاد میشود و معمولاً در کاهش آسیب، از نسخههای صرفاً اداری موفقتر عمل میکند.
زنگ خطر بهزیستی؛ آسیب درون خانه هم هست
اما شاید مهمترین هشدار این جلسه مهم اجتماعی در سطح استان را علیرضا وحیدزاده، مدیرکل بهزیستی استان کرمان، داد هشداری که در نشست خبری با اصحاب رسانه در روز یکشنبه بیست و هشتم تیرماه هم به آن به صورت جدی اشاره شد؛ جایی که او از کودکآزاری هعنوان مهمترین آسیب اجتماعی استان نام برد. وحیدزاده گفت کودکآزاری طی چهار سال متوالی بیشترین ارجاع به اورژانس اجتماعی استان را به خود اختصاص داده و پس از آن، اقدام به خودکشی، بدسرپرستی و اختلافات خانوادگی قرار دارند.
مدیرکل بهزیستی استان کرمان همچنین گفت که ۲ مرکز حمایتی آموزشی و دو مرکز شبانهروزی برای کودکان کار و خیابانی در استان فعال است و کرمان با ۶۱ مرکز نگهداری کودکان، سومین استان کشور از این نظر محسوب میشود. وی از راهاندازی مراکز جدید برای دسترسی و توانمندسازی کودکان در معرض آسیب خبر داد و تأکید کرد که مدیریت کودکان خیابانی نیازمند همکاری همه دستگاههای مسئول است.
