کودکان کار که ساعتها در چهارراهها و پیادهروهای شهر، دستهای کوچکشان پر از دستمال و اجناس کوچک است، هر روز با فقر و خطرهای خیابانی دست و پنجه نرم میکنند. حالا یک نسخه فنیوحرفهای به خانوادهها و کودکان فرصتی میدهد تا از چرخه کار خیابانی خارج شوند، مهارت بیاموزند و آیندهای پایدار بسازند.
کودکان کار و خیابانی در شهرهای ایران هر روز با دشواریهای فراوانی روبهرو هستند. ساعتها در چهارراهها و پیادهروها میایستند، دستهای کوچکشان پر از دستمال یا اجناس کوچک است و تلاش میکنند توجه رهگذران را جلب کنند تا چند ریال به دست آورند. صدای بوق ماشینها، هیاهوی جمعیت و آلودگی هوا، تنها پسزمینهای برای روزهای سخت و پرچالش این کودکان است.این کودکان اغلب از حداقلهای زندگی محروماند. بسیاری از آنها به مدرسه نمیروند و یا به دلیل شرایط اقتصادی خانواده مجبور به ترک تحصیل شدهاند.
کمبود تغذیه مناسب، نبود مراقبت پزشکی و استرس دائمی زندگی در خیابان، سلامت جسمی و روانی آنها را تهدید میکند. حتی خطر تصادف، خشونت خیابانی و سوءاستفادههای اجتماعی، هر لحظه آنها را تهدید میکند.فقر خانوادهها یکی از مهمترین دلایل حضور کودکان در خیابان است.
کودکانی که خانواده دارند، مجبورند بخشی از هزینههای زندگی را تأمین کنند، و کودکانی که خانوادهای ندارند، تنهایی باید برای بقا تلاش کنند. این شرایط، آنها را از فرصتهای آموزشی و رشد شخصیتی محروم میکند و آیندهشان را با ابهام و ناامنی مواجه میسازد.
زندگی در خیابان نه تنها به کودکان آسیب جسمی میزند، بلکه روان و ذهنیت آنها را نیز تحت فشار قرار میدهد. بسیاری از کودکان دچار اضطراب، ناامیدی و احساس بیپناهی هستند.
در کنار اینها، مشکلات اجتماعی مانند اعتیاد، خشونت، تبعیض و عدم دسترسی به حمایتهای قانونی و اجتماعی، چرخه آسیب را برای آنها ادامه میدهد.با این حال، حمایتهای اجتماعی، توانمندسازی خانوادهها، آموزش مهارتها و ایجاد فرصتهای اشتغال میتواند بخشی از این چرخه را شکسته و مسیر رشد و تحصیل را برای کودکان باز کند. هر کودک کار و خیابانی، اگر فرصتی مناسب برای آموزش، حمایت و امنیت پیدا کند، میتواند دوباره به زندگی امیدوار شود و مسیر خود را از خیابانها به مدرسه و جامعه تغییر دهد.
معاون مدیرکل دفتر راهبری اجرای آموزش سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور در پنجمین گردهمایی ملی کودکیاران ایران که روز جمعه ۱۲ دی ماه در مشهد مقدس با حضور جمعی از فعالان اجتماعی و نمایندگان ۲۷ استان کشور و بیش از ۸۰ مؤسسه و خیریه حوزه کودک برگزارشد و با تأکید بر اینکه این سازمان وظیفه قانونی مستقیمی در حوزه کودکان کار ندارد، گفت: رویکرد اصلی سازمان، توانمندسازی خانوادههای کودکان کار و خیابان است و نه آموزش مستقیم شغلی به خود کودکان.سعید جلاییفر با اشاره به ضرورت تفکیک مفهومی «کودک کار» و «کودک خیابان» اظهار کرد: کودکی که در چهارراه مشغول فعالیت اقتصادی است، کودک کار محسوب میشود، اما بهمحض کنار گذاشتن ابزار کار، در زمره کودکان خیابان قرار میگیرد.
با این حال، در عمل هر دو گروه در شرایط آسیبپذیر مشابهی قرار دارند.وی افزود: بر اساس قوانین و مقررات موجود، سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور مجاز به ارائه آموزشهای شغلی به افراد زیر ۱۵ سال نیست، چراکه در این سنین هنوز ذهنیت شغلی پایدار شکل نگرفته و نمیتوان کودک را متعهد به آموزشهای مهارتی دانست.جلاییفر با تأکید بر اینکه «توانمندسازی کودک» یک مفهوم نادرست است، تصریح کرد: اغلب کودکان کار دارای خانواده هستند و در صورت وجود خانواده، باید ریشههای اقتصادی و اجتماعی مسئله در همان خانواده بررسی و اصلاح شود. از همین رو، تمرکز اقدامات این سازمان بر آموزش و توانمندسازی خانوادهها و افراد مرتبط با چرخه کار کودک است.
معاون مدیرکل دفتر راهبری اجرای آموزش سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور ادامه داد: این سازمان برای کودکان زیر ۱۵ سال تنها در حد آشنایی با مشاغل، آن هم در قالب اردوهای آموزشی یا کلاسهای معرفی مشاغل اقدام میکند تا زمینه شکلگیری تخیل و انتخاب شغلی در آینده فراهم شود.
وی با اشاره به عملکرد این سازمان در سال گذشته گفت: در سال ۱۴۰۳ و در قالب تفاهمنامههایی با دستگاههایی مانند وزارت کشور و شورای اجتماعی کشور، بیش از ۳۶۰۰ نفر دوره آموزشی معادل ۴۶۱ هزار نفر ساعت نفر آموزش برای خانوادهها و افراد مرتبط با حوزه کودکان کار برگزار شد.جلاییفر افزود: در سال جاری با وجود نبود منابع مالی و عدم انعقاد تفاهمنامه جدید، سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور توانسته است با استفاده از ظرفیتهای داخلی خود، ۵۹۹ نفر دوره آموزشی معادل ۶۲ هزار و ۸۷۵ نفر ساعت نفر آموزش را اجرا کند.
وی درباره حوزههای آموزشی ارائهشده تصریح کرد: آموزشها در چهار بخش صنعت، خدمات، کشاورزی و فرهنگ و هنر ارائه میشود که تمرکز اصلی بر بخش صنعت و ایجاد اشتغال پایدار است، هرچند حوزه خدمات مانند تأسیسات هتل داری و… نیز با استقبال قابل توجهی مواجه شده است.
معاون مدیرکل دفتر راهبری اجرای آموزش سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور با اشاره به صدور گواهینامههای مهارتی اظهار کرد: گواهینامههای صادرشده از سوی این سازمان رسمی و بینالمللی بوده و قابلیت ترجمه و استفاده در داخل و خارج از کشور را دارند.وی در پایان گفت: بر اساس پیشبینیهای انجامشده، تسهیلاتی تا سقف حدود ۲۰۰ میلیون تومان برای افراد دارای گواهینامه مهارتی در نظر گرفته شده است که از طریق نهادهایی مانند سازمان آموزش فنیوحرفهای، کمیته امداد، بهزیستی و بسیج سازندگی پرداخت میشود و خانوادههای کودکان کار میتوانند با مراجعه به نهادهای متولی، مسیر دریافت این تسهیلات را پیگیری کنند.
