والدین پرمشغله امروز حتی از مشکل تاخیر زبانی بر اثر استفاده خردسالان از موبایل بیخبرند و اکنون کودکانی در جامعه دیده میشوند که با وجود سلامت گفتاری، قادر به صحبت کردن نیستند و با تاخیر زبانی مواجه شدهاند. اما آیا واقعا این ارتباطات یکسویه خردسالان با دنیای موبایل و تبلت میتواند جای تعاملات انسانی دوسویه را بگیرد.
والدینی که در جامعه امروز برای ساکت کردن یا مشغول کردن خردسال خود به راحتی گوشی و تبلت را در اختیار آنها قرار میدهند تا کودک خردسال با دیدن فیلم و بازی کردن با گوشی، ساعتی آنها را راحت بگذارند، خبر ندارند که چه کوتاهی را در حق کودک خردسال خود روا میدارند.
استفاده از گوشیهای موبایل و تبلتها توسط خردسالان میتواند عواقب جدی بر روی توسعه زبانی و اجتماعی آنها داشته باشد و استفاده مفرط از این دستگاهها ممکن است به تاخیر زبانی و مشکلات ارتباطی در کودکان منجر شود.
چنین کودکی نه تنها زبان مادری خود را به درستی فرانمیگیرد بلکه ممکن است دچار مشکلات متعدد گفتاری نیز شود. این کودک به دلیل مشکلات گفتاری نمیتواند آنگونه که باید با اطرافیان خود ارتباط برقرار کند اما متاسفانه بسیاری از والدین از این تهدیدات غافل هستند.
تاخیر زبانی، کاهش تعاملات کلامی و حتی تغییر زبان مادری از جمله مشکلات ناشی از استفاده بیش از حد خردسالان از محتواهای ارائه شده در موبایلها و تبلتها به شمار میرود چراکه برخی از کودکان به دلیل دسترسی مکرر به محتوای انگلیسیزبان در بازیها و فیلمها، ممکن است بیشتر به زبان انگلیسی صحبت کنند و در نتیجه کلمات و جملات فارسی را فراموش کنند یا کمتر استفاده کنند.
به طور مثال سپیده یکی از خردسالانی است که نزدیک سه سال دارد اما به دلیل استفاده از فیلمها و بازیهای انگلیسی زبان اکنون نمیتواند به زبان فارسی جملهسازی کند و ذهنش پر از کلمات انگلیسی است؛ هنگامی که مادرش به او میگوید «بیا با این ببر بازی کن.» این کودک خردسال اسباب بازی ببر را نشان میدهد و میگوید: «تایگر tiger».
در حقیقت، ارتباط یکسویه این کودک با دنیای موبایل و تبلت او را از تعاملات دوسویه دور ساخته است و اکنون والدین او نمیدانند چکار کنند تا این کودک خردسال با زبان فارسی بتواند با دنیای پیرامون خود ارتباط برقرار کند.
نقش قانون «یکی بگو،یکی بشنو» در ارتباطات کلامی
حالا علاوه بر تاخیر زبانی، تغییر زبان مادری نیز گاه به گاه میان خردسالان در جامعه مشاهده میشود؛ موضوعی که نیاز به اطلاع رسانی و آگاهی بخشی والدین دارد؛ اگر والدین به این مساله بیتوجه باشند، قدرمسلم تعداد کودکانی که با مشکلات زبانی مواجه میشوند به تدریج افزایش خواهد یافت.
البته ماجرا فقط به مشکلات زبانی منجر نمیشود، مشکلات رفتاری نیز در پی آن بروز خواهند کرد چراکه گفتار نقش اساسی در ایجاد ارتباط و الگوهای رفتاری دارد؛ بنابراین لازم است آگاهی بخشی والدین در دستورکار سازمانهای متولی سلامت اجتماعی مانند سازمان بهزیستی قرار گیرد.
هرچند استفاده از تکنولوژیهای مدرن امروزی مانند موبایل و تبلت و لپ تاپ میتواند تاثیرات مثبتی بر زبان و گفتار کودکان داشته باشد اما اطلاع رسانی و آگاهی بخشی والدین باید در این زمینه انجام شود تا شاهد مشکلات زبانی خردسالان نباشیم.
فریبا یادگاری دبیر بورد تخصصی گفتار درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این باره میگوید: موبایل، تلویزیون، لپ تاپ و هرگونه وسیلهای که ارتباط یک سویه میسازد و تکانههای یکطرفه میفرستد، اگرچه میتواند باعث آموزش شود و دایره لغت را بالا ببرد یا حتی به نوعی در شکلگیری پایههای ساخت و گرامر زبان موثر باشد اما باید این واقعیت را در نظر بگیریم که در تکامل و رشد کودک چه عواقبی را در پی خواهد داشت.
وی با اشاره به اهمیت ارتباط زنده بین کودک و محیط اطراف، افزود: قانون «یکی بگو، یکی بشنو» نقش اساسی در ارتباطات کلامی موثر دارد. کودک باید در تعامل دوسویه و چندسویه با اطرافیان خود باشد. این اطرافیان شامل انسانهای حاضر در محیط است که گفتوگو میکنند و تکانهای از سوی آنها ارسال میشود و کودک قادر به پاسخگویی است.
