سازمان بهزیستی کشور با رویکرد خانوادهمحور مدل سنتی نگهداری از کودکان را دگرگون کرده است و با راهاندازی مراکز روزانه، سامانه جامع نظارت، آموزش مهارتهای شغلی و تأمین پشتوانه مالی، مسیر بازگشت به خانواده و استقلال اقتصادی فرزندان تحت پوشش هموار میشود.
بررسی برنامههای تحولی معاونت سلامت اجتماعی با حضور سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور سید حسن موسوی چلک معاون سلامت اجتماعی، معاونان، کارشناسان و مشاوران این معاونت برگزار شد.
در این نشست سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور درباره فعالیتهای معاونت سلامت اجتماعی و دفتر کودکان و نوجوانان گفت: همواره این پرسش مطرح بوده است که آیا ۱۸ سالگی سن رها شدن فرزندان از حمایتهای سازمان بهزیستی است و این نوجوانان پس از خروج از مراکز تحت پوشش، چه سرنوشتی پیدا میکنند. این سؤال از گذشته ذهن من را نیز درگیر کرده بود و زمانی که مسئولیت سازمان بهزیستی را برعهده گرفتم یکی از دغدغههای اصلیام این بود که چگونه میتوان بر این فرآیند اثر گذاشت.
وی افزود: به اعتقاد من، ۱۸ سالگی لغزندهترین مقطع زندگی برای فرزندان تحت پوشش بهزیستی است. اهمیت کار دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان در این است که این نقطه حساس را بهدرستی شناسایی کرده و برای آن برنامههای مشخص و هدفمند طراحی کرده است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: همواره این پرسش وجود داشت که تسهیلات و اعتبارات متعددی که در اختیار فرزندان قرار میگیرد تا چه اندازه به اشتغال و توانمندسازی واقعی آنان منجر میشود و آیا این حمایتها به هدف نهایی خود میرسد یا خیر؟.
حسینی تأکید کرد: هر نوع تسهیلاتی که پرداخت میشود باید بهدقت ارزیابی شود تا مشخص شود آیا به هدف مورد نظر اصابت کرده است یا نه. برآوردها نشان میدهد حدود ۵۰ درصد اعتبارات و تسهیلات در کشور به اهداف تعیینشده نمیرسد زیرا برخی ساختارها از اساس برای تحقق نتیجه مطلوب طراحی نشدهاند.
وی تصریح کرد: مفهوم تحول دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند یعنی باید اقداماتی را که بهرهوری و اثربخشی لازم را ندارند بازطراحی کنیم تا منابع و امکانات به نتایج ملموس و مؤثر منتهی شوند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به نقش معاونت سلامت اجتماعی سازمان گفت: این معاونت در دو بخش اصلی فعالیت میکند. بخشی از خدمات آن عمومی است و تمامی مردم میتوانند از آن بهرهمند شوند از جمله خدمات مشاورهای از طریق صدای مشاور بهزیستی۱۴۸۰، خدمات تیمهای محب و همچنین اورژانس اجتماعی ۱۲۳.
حسینی افزود: دادهها و اطلاعاتی که از طریق سامانههای ۱۲۳ و ۱۴۸۰ تولید میشود در واقع نبض اجتماعی جامعه را در اختیار سازمان قرار میدهد و امکان برنامهریزی دقیقتر و مبتنی بر شواهد را برای سیاستگذاری و مداخلات اجتماعی فراهم میکند.
در ادامه این نشست حمیدرضا الوند مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان گفت: تمامی برنامههای دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی مبتنی بر سه سند و قانون اصلی شامل قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست مصوب سال ۱۳۹۲، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹ و همچنین پیماننامه حقوق کودک مصوب سال ۱۳۷۲ است.
وی با اشاره به افزایش اعتبارات این حوزه افزود: با وجود تمام تنگناها اعتبارات دفتر کودکان و نوجوانان از یکهزار و ۲۹۰ میلیارد تومان به بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.
الوند از اجرای برنامهای جدید با عنوان دستهای مهربانی خبر داد و اظهار کرد: جامعه ایران با شتاب به سمت سالمندی در حرکت است، این برنامه با هماهنگی دبیرخانه شورای سالمندان، معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی و پس از برگزاری جلسات متعدد آغاز شد.
وی با بیان اینکه ۸۷ درصد کودکان تحت پوشش سازمان بهزیستی دارای سرپرست نامناسب هستند، گفت: کمتر از ۱۳ درصد این کودکان فاقد سرپرست قانونیاند یعنی والدین آنها در قید حیات نیستند یا با وجود تلاشهای فراوان کارشناسان، والدینشان شناسایی نشدهاند این کودکان بهصورت ناخواسته از خانواده جدا شدهاند و هیچ نقشی در این شرایط نداشتهاند. نبود پدر و مادر و همچنین محرومیت از ارتباط با پدربزرگ، مادربزرگ، عمه، عمو و خاله تأثیر عمیقی بر بنیانهای عاطفی و شخصیت آنان میگذارد.
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان ادامه داد: در قالب این طرح با اولویت پاتوقهای سالمندی، بنیاد فرزانگان در ۳۱ استان کشور و همچنین بازنشستگان توانمند، تحصیلکرده، علاقهمند و دارای مهارت ارتباطی مناسب که فاقد اختلالات عملکردی باشند، ارتباط معناداری با کودکان برقرار شده است.
وی افزود: در هر استان یک مرکز ویژه کودکان ۷ تا ۱۲ سال برای آغاز اجرای طرح انتخاب شد این تصمیم در کمیته مشترک میان دفتر کودکان و نوجوانان و معاونت توانبخشی اتخاذ شد.
الوند درباره علت انتخاب این گروه سنی گفت: کودکان در سنین بلوغ معمولاً رفتارهای خاصی مانند لجبازی و مقاومت در برابر توصیهها دارند به همین دلیل گروه سنی ۷ تا ۱۲ سال برای آغاز طرح انتخاب شد.
وی تصریح کرد: تاکنون در ۲۵ مرکز در استانهای مختلف کشور این طرح اجرا شده و حدود ۵۰۰ نفر بهعنوان پدربزرگ و مادربزرگ معنوی با کودکان در ارتباط هستند این افراد در آینده میتوانند به حامیان ماندگار کودکان تبدیل شوند.
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان با اشاره به نحوه اجرای برنامه گفت: برای این افراد فعالیتهایی طراحی شده است که هفتهای یک روز و به مدت دو تا سه ساعت متناسب با شرایط سالمندان انجام میشود. کودکان مراکز شبانهروزی برای حضور پدربزرگها و مادربزرگهای معنوی خود لحظهشماری میکنند و این ارتباط زیر نظر تیمهای مراقبتی سازمان شکل میگیرد.
وی درباره فرآیند انتخاب پدربزرگها و مادربزرگهای معنوی توضیح داد: کمیتهای متشکل از کارشناسان حوزه توانبخشی، سلامت اجتماعی و تیم مراقبت، داوطلبان را مانند فرآیند فرزندخواندگی مورد مصاحبه و ارزیابیهای جسمی و روانی قرار میدهد. میزان مهارت، علاقه، سطح تحصیلات، توانایی ارتباطی و قابلیت انتقال تجارب بیننسلی آنان بررسی میشود.
الوند افزود: اگرچه نتوانستهایم برای همه کودکان حاضر در مراکز بهطور موقت پدر و مادر واقعی فراهم کنیم اما تلاش کردهایم از ظرفیت پدربزرگها و مادربزرگها برای انتقال تجربه، محبت و پیوند عاطفی بهره ببریم این طرح اکنون در ۲۵ استان کشور در حال اجراست.
وی برنامه دوم دفتر کودکان و نوجوانان را تدوین الگوی یکپارچه تعلیم و تربیت در مراکز کودکان و نوجوانان عنوان کرد و گفت: کار ما صرفاً مراقبت نیست، بلکه فراتر از آن، تعلیم و تربیت هدفمند و توانمندسازی کودکان و نوجوانان است.
الوند افزود: این اقدام برای نخستین بار در ایران انجام میشود. در سال گذشته چارچوبهای نظری ۱۲ کشور جهان مورد بررسی قرار گرفت و چهار رویکرد درمانمحور، رشدمحور، دلبستگی و تابآوری و همچنین مشارکتمحور بهعنوان مبنای کار انتخاب شد.
